Data publikacji: poniedziałek 10 sierpnia 2026
Polskie Dinozaury i Wielkie Odkrycia
Od pierwszych tajemniczych "Czarcich Stopek" po niesamowite cmentarzyska w Krasiejowie i Lisowicach. Poznaj świat prastarych gadów, które miliony lat temu chodziły po ziemiach dzisiejszej Polski.
Najważniejsze Polskie Znaleziska
Baza najważniejszych gatunków i tropów odkrytych na ziemiach polskich.
Nazwa
Typ
Lokalizacja
Wiek (mln lat)
Zauropod z Borkowic
Trop
Borkowice
~200
Dlaczego jest to ważne?
Najlepiej zachowane tropy w Europie, widać strukturę łusek.
Opis
Rewolucyjne odkrycie z 2021 roku. Setki śladów różnych dinozaurów zakonserwowanych z niewiarygodną precyzją.
Badacze
G. Niedźwiedzki, G. Pieńkowski
Sphingopus sp.
Trop
Góry Świętokrzyskie
~245
Dlaczego jest to ważne?
Najstarsze na świecie dowody na istnienie dinozaurów.
Opis
Niewielkie, trójpalczaste ślady wielkości kociej łapy. Dowodzą, że dinozaury powstały kilka milionów lat wcześniej, niż wynikało to ze znalezionych dotąd kości.
Badacze
G. Niedźwiedzki, P. Szrek
Smok wawelski
Inne (Archozaur)
Lisowice
~210
Dlaczego jest to ważne?
Największy drapieżnik triasowej Europy Środkowej.
Opis
Długość ok. 5-6 metrów. Jego przynależność do dinozaurów nie jest w 100% pewna (może być innym potężnym archozaurem), ale zajmował szczyt łańcucha pokarmowego.
Badacze
G. Niedźwiedzki, T. Sulej
Silesaurus opolensis
Inne (Dinozauromorf)
Krasiejów
~230
Dlaczego jest to ważne?
Najbliższy ewolucyjny kuzyn wczesnych dinozaurów, klucz do zrozumienia ich pochodzenia.
Opis
Niewielki, dwu- lub czworonożny gad o długości ok. 2 metrów. Żywił się roślinami lub owadami. Jego kości znaleziono masowo w pokładach iłów w Krasiejowie.
Badacze
J. Dzik
Prorotodactylus
Trop
Góry Świętokrzyskie
~250
Dlaczego jest to ważne?
Tropy dinazauromorfów, wczesnych przodków dinozaurów.
Opis
Dzięki tym znaleziskom Polska stała się punktem odniesienia dla badań nad początkami ewolucji dinozaurów.
Badacze
T. Ptaszyński
Polonozuch (Polonosuchus)
Inne (Rauizuch)
Krasiejów
~230
Dlaczego jest to ważne?
Wielki lądowy drapieżnik, postrach Silezaurów.
Opis
Daleki lądowy krewny krokodyli, dominujący drapieżnik tamtych czasów, zanim dinozaury przejęły władzę.
Badacze
T. Sulej
Parabrontopodus
Trop
Sołtyków
~200
Dlaczego jest to ważne?
Tropy wielkich dinozaurów długoszyich (zauropodów).
Opis
Ślady stóp o długości do 60 cm świadczą o tym, że już na początku jury roślinożercy w Polsce osiągali kolosalne rozmiary.
Badacze
G. Gierliński
Metopozaur
Inne (Płaz)
Krasiejów
~230
Dlaczego jest to ważne?
Wielki, płaski płaz tarczogłowy.
Opis
Choć nie jest dinozaurem, był kluczowym elementem ekosystemu Silezaura. Czatował w płytkich wodach jak wielka, płaska pułapka.
Badacze
J. Dzik
Lisowicia bojani
Inne (Dicynodont)
Lisowice
~210
Dlaczego jest to ważne?
Największy znany dicynodont na świecie, wielkości współczesnego słonia.
Opis
Szokujące odkrycie - gady ssakokształtne osiągnęły gigantyczne rozmiary równolegle z pierwszymi wielkimi dinozaurami roślinożernymi.
Badacze
T. Sulej, G. Niedźwiedzki
Kayentapus soltykovensis
Trop
Sołtyków
~200
Dlaczego jest to ważne?
Ogromne ślady drapieżnych teropodów z wczesnej jury.
Opis
Ślady drapieżnika o długości nawet do 6 metrów. Sołtyków to jedno z najlepiej zachowanych 'okien' na wczesnojurajskie ekosystemy.
Badacze
G. Gierliński
Grallator
Trop
Podole, Gliniany Las
~200
Dlaczego jest to ważne?
Powszechne ślady niewielkich, zwinnych teropodów biegających w stadach.
Opis
Szybkie, ptakopodobne drapieżniki, które masowo przemierzały błotniste równiny wczesnej jury.
Badacze
Różni
Czarcia Stopka (Allozauryd)
Trop
Bałtów
~155
Dlaczego jest to ważne?
Dowód na obecność dużych drapieżników w późnej jurze na wyspach europejskich.
Opis
Legenda głosiła, że odcisk w skale zostawił diabeł. Prawda okazała się równie fascynująca: to ślad drapieżnika wielkości Allozaura.
Badacze
G. Gierliński
Najważniejsi Polscy Badacze
Poznaj naukowców, dzięki którym dowiadujemy się o prehistorycznym życiu na ziemiach dzisiejszej Polski. Ich żmudna praca w terenie i w laboratoriach przyniosła Polsce światowy rozgłos.
Prof. Jerzy Dzik
Paleobiolog i ewolucjonista
Kierował wieloletnimi wykopaliskami w Krasiejowie. Opisał słynnego Silezaura, który zmienił światowe spojrzenie na pochodzenie wczesnych dinozaurów.
Profesor Jerzy Dzik z Instytutu Paleobiologii PAN to jeden z najwybitniejszych polskich badaczy ewolucji. Jego praca w Krasiejowie zaowocowała opisaniem nie tylko Silezaura, ale wielu innych triasowych organizmów. Autor licznych książek popularyzujących naukę.
Kluczowe odkrycia
- Silesaurus opolensis
- Krasiejów (badania)
Dr Grzegorz Niedźwiedzki
Paleontolog kręgowców
Współodkrywca gigantycznego dicynodonta i wielkiego archozaura drapieżnego ze Śląska. Specjalista od tropów tetrapodów i wczesnych kręgowców.
Pracuje na Uniwersytecie w Uppsali. Jego odkrycia w Lisowicach (Smok i Lisowicia) zrewolucjonizowały wiedzę o gigantyzmie u przed-ssaków. Współuczestniczył też w badaniach najstarszych śladów czworonogów w Zachełmiu.
Kluczowe odkrycia
- Smok wawelski
- Lisowicia bojani
- Tropy z Gór Świętokrzyskich
Prof. Tomasz Sulej
Paleontolog i geolog
Współodkrywca Lisowicii. Od lat eksploruje triasowe stanowiska na Śląsku, poszukując ewolucyjnych przodków ssaków i wczesnych dinozaurów.
Kierownik Muzeum Ewolucji Instytutu Paleobiologii PAN. Profesor Sulej wielokrotnie organizował międzynarodowe wyprawy paleontologiczne (np. na Grenlandię), ale jego najważniejsze odkrycia związane są ze Śląskiem.
Kluczowe odkrycia
- Lisowicia bojani
- Polonosuchus
Dr Gerard Gierliński
Ichnolog (ekspert od tropów)
Światowej sławy specjalista w dziedzinie skamieniałych śladów. Przez dekady badał ślady z Gór Świętokrzyskich i stał u podstaw powstania JuraParku w Bałtowie.
Pracownik Państwowego Instytutu Geologicznego. Jego badania udowodniły m.in., że wczesne dinozaury drapieżne posiadały pióra. Jego praca popularyzatorska bezpośrednio przyczyniła się do powstania turystyki dinozaurowej w Polsce.
Kluczowe odkrycia
- Kayentapus soltykovensis
- Czarcia Stopka
Prof. Grzegorz Pieńkowski
Geolog i badacz środowisk kopalnych
Ekspert od rekonstrukcji środowisk z okresu jury. Jego dogłębne analizy pozwalają nam zrozumieć, w jakim klimacie i warunkach żyły polskie dinozaury.
Główny geolog kraju, profesor PIG-PIB. Bada osady, w których zachowały się tropy dinozaurów (m.in. najnowsze odkrycia z Borkowic), aby odtworzyć prehistoryczny klimat, florę i geografię Polski.
Kluczowe odkrycia
- Zauropod z Borkowic (badania)
Dr Tadeusz Ptaszyński
Ichnolog
Zidentyfikował kluczowe triasowe ślady dinazauromorfów, pokazujące ewolucyjne kroki prowadzące do powstania dinozaurów.
Choć jego nazwisko rzadziej gości w głównych mediach, jego badania nad triasowymi śladami z Gór Świętokrzyskich są fundamentalne w globalnej debacie na temat tego, jak i kiedy narodziły się dinozaury.
Kluczowe odkrycia
- Prorotodactylus (Wióry)
Chronologia Wielkich Odkryć
Jak rozwijała się polska paleontologia? Zobacz, krok po kroku, najważniejsze momenty z ostatnich dekad.
Pierwsze Tropy
Rozpoczęcie badań nad wczesnotriasowymi tropami gadów, w tym odkrycie najstarszych śladów przypominających dinozaury.
Krasiejów
1993
Krasiejowska Cukrownia
Zgłoszenie występowania kości dużych gadów na terenie dawnej kopalni iłów. Miejsce okazuje się globalnym ewenementem.
Krasiejów
1999
Start Wykopalisk
Rozpoczęcie systematycznych, zorganizowanych wykopalisk pod kierunkiem prof. Jerzego Dzika.
Krasiejów
2003
Narodziny Silezaura
Oficjalne naukowe opisanie i nazwanie gatunku Silesaurus opolensis – krewnego dinozaurów, co zrewolucjonizowało wiedzę o ich ewolucji.
Lisowice
2005
Cegielnia w Lisowicach
Początek eksploracji cegielni w Lisowicach, w której odkryte zostaną gigantyczne zwierzęta triasowe.
Lisowice
2008
Ogłoszenie Smoka
Pierwsze doniesienia o gigantycznym drapieżnym archozauromorfie, wstępnie nazwanym Smokiem.
Lisowice
2011
Smok Wawelski
Publikacja naukowa oficjalnie nadająca potężnemu drapieżnikowi z Lisowic miano 'Smok wawelski'.
Lisowice
2018
Gigantyczny Dicynodont
Opisanie Lisowicia bojani – największego dicynodonta na świecie, który wielkością dorównywał współczesnym słoniom.
Borkowice
2021
Sensacja Skalnej Płyty
Odkrycie w Borkowicach setek genialnie zachowanych tropów dinozaurów z detalami łusek, jedno z najważniejszych odkryć dekady.
Dinozaury w Polsce — ślady, kości i wielkie odkrycia
Zanurz się w fascynującą opowieść o dawnych ziemiach polskich.
Tereny dzisiejszej Polski w erze mezozoicznej diametralnie różniły się od tego, co znamy dziś. W triasie dominowały gorące pustynie i ogromne, okresowo wysychające rozlewiska, nad którymi gromadziły się zwierzęta w poszukiwaniu wody. To właśnie w takich warunkach zrodził się Silezaur, niewielki gad, który pod względem anatomii znajdował się o krok od bycia pełnoprawnym dinozaurem. Jego odkrycie w Krasiejowie zrewolucjonizowało nasze spojrzenie na ewolucyjne początki tej niezwykłej grupy kręgowców.
Później, w jurze i kredzie, obszar Polski był w dużej mierze zalany przez płytkie, ciepłe morze. Z tego powodu nie znajdujemy u nas tak gigantycznych szkieletów roślinożerców jak w Ameryce Północnej. Jednak to, co przetrwało, to prawdziwe unikaty na skalę światową: zachowane w błocie zmineralizowane tropy. Region Gór Świętokrzyskich czy oszałamiające odkrycia z Borkowic oferują naukowcom "zapiski zachowań" dinozaurów — możemy dzięki nim policzyć łuski na ich stopach i zbadać strukturę stad.
Polska paleontologia udowadnia, że szczątki kopalne to nie tylko imponujące wystawy w muzeach. Zęby i kości wielkiego drapieżnika ochrzczonego mianem "Smoka wawelskiego" oraz potężnego dicynodonta (Lisowicia bojani) wywróciły do góry nogami teorię o ewolucji gadów ssakokształtnych. Pokazały, że osiągały one gigantyczne rozmiary w tym samym czasie, co wczesne dinozaury.
Kluczowa Lekcja
Polska nie jest "zagłębiem wielkich szkieletów", ale jest potęgą światową w dziedzinie Ichnologii — nauki o kopalnych tropach.
Tropy są tak samo cenne jak kości, bo pokazują nam zwierzę w ruchu, a nie tylko jego martwe szczątki.
Zrozumieć w 10 sekund
- Silesaurus z Krasiejowa to jeden z najbliższych kuzynów pierwszych dinozaurów.
- Smok wawelski to polski drapieżnik z wczesnego triasu, wielki jak samochód.
- Zamiast kompletnych szkieletów gigantów (np. T.rexa), w Polsce znajdujemy jedne z najpiękniej zachowanych tropów na planecie.
